قمشه‌يى . ايران از قديم يكى از مراكز مهم تعليم و تعلّم فلسفه و عرفان بشمار مىرود و محققان إيراني بهترين آثار عرفانى - نظما و نثرا - بوجود آورده‌اند و تصوّف اسلامى در غرب در ابتدا از ناحيهء برخى از آثار فارسي عرفانى - آثار شعرى و نظم - راه باز نمود و دانشمندان مغرب زمين بعد از مطالعات وسيع در اشعار فارسي متوجه ديگر آثار عرفانى شدند و به تدريج به مطالعهء كتب فن عرفان روى آوردند و آثار عرفا از قبيل فصوص و شروح آن مورد بحث و نظر قرار گرفت . در دوران صفويّه و افشاريّه و زنديّه و قاجاريّه نيز محققانى وجود داشته‌اند كه در عرفان متضلّع بودند اگر چه عده آنها كم است و از اين جهت برخى گمان كرده‌اند در 5 قرن أخير إيران به كلى از وجود اساتيد بزرگ تصوف خالى بوده است و جاى عرفاى بزرگ را قلندرانى بىمعلومات و يا كم‌معلومات گرفته‌اند . اين گفته بكلّى اشتباه است ، بوده‌اند اساتيد بزرگى كه عالىترين آثار عرفانى را به سهولت تدريس مىنمودند و بهترين آثار عرفانى را از خود باقي گذاشته‌اند ، ولى وجود قلندرانى عامى و مدعيان خالى از معلومات در اين دوران قابل انكار نيست ، مايهء كار بعضي از آنها چند شعر و بالاتر از آن حفظ اصطلاحات ابتدائى تصوّف . در عصر ما كساني بودند ( و يكى دو نفر از آنها در قيد زندگى مىباشند ) كه از عهده تدريس كتب تحقيقى عرفانى برمىآمدند اين اساتيد ، شاگرد آخرين أستاذ بزرگ عرفان آقا ميرزا هاشم اشكورى « 1 » مىباشند ، مؤلف رسالهء ولايت و محشّى فصوص و تمهيد القواعد و نصوص .

--> ( 1 ) - از تلاميذ آقا ميرزا هاشم ، فقط حضرت أستاذ تحرير ، آقا ميرزا محمود آشتيانى - روحي فداه - در قيد حياتند . آقاى آشتيانى در علوم عقلي و نقلى از اساتيد بزرگ اين عصرند ولى معظم له از همان اوان فراغت از تحصيل انزوا اختيار نمودند و صرفا به تأليف و مطالعه پرداختند .